Çek, bono ve poliçe ticari hayatın en hızlı ödeme araçlarıdır; hukuki sonuçları da o ölçüde hızlı doğar. Kambiyo senedine dayalı takipte borçlunun itiraz süresi yalnızca beş gündür ve itiraz icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır.
Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu
Senet hamili, senedin aslını icra dairesine ibraz ederek doğrudan haciz yoluyla takip başlatabilir. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde imzaya, borca veya senedin kambiyo senedi vasfına itiraz edebilir (İİK m.168, 169, 170). İmzaya itirazın haksız çıkması hâlinde borçlu aleyhine tazminat ve para cezası gündeme gelir; bu nedenle itiraz gerekçesi dikkatle seçilmelidir.
Ciranta ve müracaat hakkı
Senedi ciro eden her kişi, aksine bir kayıt yoksa ödemeden sorumludur. Hamil, ödenmeyen senet için düzenleyene ve cirantalara birlikte başvurabilir. Ancak bu hakkın korunması için çekte yasal ibraz sürelerine uyulması (aynı yerde ödenecek çekte 10 gün, başka yerde ödenecekse 1 ay; TTK m.796), bonoda ise gerektiğinde protesto çekilmesi gerekir.
Zamanaşımı
Bonoda düzenleyene karşı dava ve takip hakkı vadeden itibaren üç yıl, cirantalara karşı bir yıldır (TTK m.749). Çekte hamilin müracaat hakkı ibraz süresinin bitiminden itibaren altı ay içinde zamanaşımına uğrar (TTK m.814). Zamanaşımına uğramış senet kambiyo takibine konu olamaz, ancak alacak genel hükümlere göre istenebilir.
Karşılıksız çek ve zayi
Karşılıksız çek, hamilin şikâyeti üzerine 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında adli para cezası ve çek düzenleme yasağı sonucunu doğurur; bedelin faiziyle ödenmesi hâlinde etkin pişmanlık hükümleri uygulanır. Elden çıkan veya kaybolan senet için ise zayi nedeniyle iptal davası açılarak ödeme yasağı istenebilir.
Sık sorulan sorular
Senetteki imza benim değil, ne yapmalıyım?
Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine imzaya itiraz edilmelidir. Bu süre kaçırılırsa imza kabul edilmiş sayılır; sonrasında yalnızca sahtelik iddiasıyla genel mahkemede dava açılabilir.
Çeki ciro ettim, keşideci ödemedi; ben de sorumlu muyum?
Evet, ciro zincirindeki her ciranta hamile karşı müteselsilen sorumludur. Ödeme yapan ciranta, kendisinden önceki cirantalara ve keşideciye başvurabilir.
Karşılıksız çek için hapis cezası var mı?
Hayır. 5941 sayılı Kanun karşılıksız çek için adli para cezası öngörür; ödenmeyen adli para cezası hapse çevrilebilir. Bedelin faiziyle ödenmesi hâlinde etkin pişmanlık hükümleri uygulanır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır. Her dosyanın koşulları farklıdır; süre ve haklarınızı kendi belgeleriniz üzerinden değerlendirmek için görüşme talep edebilirsiniz.