İçeriğe geç
Av. Recep Büyüksaraç Niğde Barosu

Çek ve bonoda ciranta sorumluluğu nereye kadar gider?

Av. Recep Büyüksaraç 2 dk okuma

Ticari hayatta çek ve bono çoğu zaman elden ele geçer. Senedin arkasına atılan her imza, yani her ciro, o kişiyi senedin ödenmesinden sorumlu hâle getirir. Bu yazıda cirantanın ne kadar ve ne süreyle sorumlu olduğunu anlatıyoruz.

Ciro ne demektir?

Ciro, kambiyo senedinin arkasına imza atılarak senetten doğan hakların başkasına devredilmesidir. Ciro eden kişiye ciranta, senedi devralan kişiye hamil denir. Senet birkaç kez el değiştirdiğinde oluşan imza sırasına ciro zinciri denir.

Ciranta neyden sorumludur?

Aksine bir kayıt yoksa ciranta, senedin kabul edilmesinden ve ödenmesinden sorumludur. Yani keşideci (çeki düzenleyen) veya bono düzenleyeni ödeme yapmazsa hamil, ciranta olan size başvurabilir.

Kambiyo senedine imza atan herkes hamile karşı müteselsilen sorumludur. Hamil, borçluların sırasına bakmadan birine, birkaçına veya hepsine birden başvurabilir. Ödeme yapan ciranta da kendisinden önceki cirantalara ve keşideciye rücu edebilir.

Müracaat hakkının şartları

Hamilin cirantaya başvurabilmesi için bazı şekil şartlarını yerine getirmiş olması gerekir. Bu şartlar yerine getirilmezse cirantaya karşı hak kaybedilir.

Çekte hamil, çeki yasal süre içinde bankaya ibraz etmeli ve karşılıksız olduğunu çek üzerine yazdırmalıdır. İbraz süreleri (TTK m.796):

  • Düzenlendiği yerde ödenecek çek için 10 gün
  • Başka bir yerde ödenecek çek için 1 ay
  • Düzenlendiği ülkeden farklı bir ülkede ödenecek çekler için 3 aya kadar

Bonoda ise vadesinde ödenmeyen senet için kural olarak ödememe protestosu çekilmelidir. Bono üzerinde "protestosuz" veya "masrafsız iade" kaydı varsa protesto zorunluluğu kalkar.

Zamanaşımı süreleri

Cirantaya karşı haklar, keşideciye karşı haklardan daha kısa sürede zamanaşımına uğrar:

  1. Bono: Düzenleyene karşı vadeden itibaren 3 yıl; hamilin cirantalara karşı hakları protesto tarihinden, protestosuz kayıt varsa vadeden itibaren 1 yıl; ödeme yapan cirantanın diğer cirantalara karşı hakları ödeme tarihinden itibaren 6 ay (TTK m.749).
  2. Çek: Hamilin cirantalara ve keşideciye karşı müracaat hakkı ibraz süresinin bitiminden itibaren 6 ay; ödeme yapan cirantanın diğer borçlulara karşı hakkı ödeme tarihinden itibaren 6 ay (TTK m.814).

Zamanaşımı dolmuş bir senet kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takibe konulamaz. Alacak ise temel ilişkiye dayanılarak genel hükümlere göre istenebilir.

Sorumluluğu sınırlamak mümkün mü?

Ciranta, ciro ederken senede "bila hakkı rücu" veya "kabul ve ödemeyi garanti etmeksizin" gibi bir kayıt düşerek sorumluluğunu kaldırabilir. Ayrıca "emre yazılı değildir" şeklinde yeni bir ciroyu yasaklayan kayıt koyarak, senedin kendisinden sonra ciro edildiği kişilere karşı sorumluluğunu sınırlayabilir. Bu kayıtlar ancak senedin üzerine açıkça yazılırsa etkili olur.

İcra takibinde cirantanın savunması

Kambiyo senedine dayalı takipte ciranta olarak ödeme emri aldıysanız, itiraz süresi tebliğden itibaren 5 gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır. Bu sürede şu savunmalar değerlendirilir:

  • Çekin ibraz süresi geçtikten sonra bankaya ibraz edilmiş olması
  • Bonoda gerekli protestonun çekilmemiş olması
  • Zamanaşımı
  • İmzanın size ait olmaması
  • Senedin kambiyo senedi vasfını taşımaması (zorunlu unsurların eksikliği)

Elinizdeki senedin fotokopisi ve aldığınız ödeme emriyle görüşme talep ederek savunma imkânlarınızın değerlendirilmesini isteyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Ciranta olarak ödeme yaptım, parayı kimden isteyebilirim?

Kendinizden önceki cirantalara ve keşideciye (bonoda düzenleyene) başvurabilirsiniz. Bu hak, ödeme tarihinden itibaren 6 ay içinde zamanaşımına uğrar.

Tahsil cirosu ile yapılan ciroda da sorumlu olur muyum?

Hayır. "Değeri tahsil içindir" gibi kayıtlarla yapılan tahsil cirosu senedi devretmez, yalnızca tahsil yetkisi verir; bu nedenle ciranta sıfatıyla ödeme sorumluluğu doğurmaz.

Çek ibraz süresi geçtikten sonra bankaya verilirse ne olur?

Hamil cirantalara karşı müracaat hakkını kaybeder. Keşideciye karşı hak ise zamanaşımı süresi içinde devam eder.

Av. Recep BüyüksaraçNiğde Barosu, sicil no 697. Hakkında

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, yayın tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır ve hukuki görüş yerine geçmez. Somut durumunuz için bir avukata danışın.

Ara WhatsApp